تروما، واکنشی عاطفی و روانشناختی به یک رویداد یا وضعیت ناگوار و شوکهکننده در زندگی است. اگرچه بسیاری از افراد چنین حوادثی را با گذر زمان پشت سر میگذارند، اما برخی در پاسخ به تروما دچار اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) میشوند که یک وضعیت جدی در حوزه سلامت روان است. زنان، کودکان و آسیبدیدگان از حوادث بحرانی از جمله گروههایی هستند که حساسیت بیشتری در مواجهه با پیامدهای تروما دارند.
تروما میتواند ناشی از تجربیات آسیبزایی مانند تصادفات شدید، خشونت، سوءاستفاده، جنگ، از دست دادن ناگهانی عزیزان یا بیماریهای سخت باشد. بازماندگان تروما اغلب با نشانههایی چون اضطراب مزمن، فلاشبکهای ذهنی، افسردگی، احساس گناه، انزوا، اختلال در خواب و گسست در روابط اجتماعی دستوپنجه نرم میکنند. هنردرمانی بستری امن، کنترلشده و تخصصی فراهم میآورد تا این افراد بتوانند با عواطف سرکوبشده مواجه شده و مسیر التیام و تابآوری را طی نمایند.
• بیان غیرکلامی احساسات و پردازش تروما: افراد آسیبدیده از تروما اغلب در بیان کلامی ابعاد فاجعه ناتوان هستند و روایت واقعه ممکن است موجب بازتولید اضطراب شود. هنردرمانی با بهرهگیری از نقاشی، طراحی، حجمسازی یا موسیقی به مراجعان امکان میدهد احساسات پیچیده خود را به شیوهای غیرکلامی و نمادین برونریزی کرده و خاطرات را در محیطی امن و بدون تهدید بازنمایی کنند.
• تخلیه احساسات سرکوبشده: تروما عموماً با هیجانات محبوسشدهای نظیر خشم شدید، ترس عمیق، شرم و حس گناه همراه است. فعالیتهای بدنی و تجسمی در هنردرمانی—مانند کار با گل رس یا ضربهقلمهای پرانرژی—امکان تخلیه سالم و غیرمخرب این فشارهای روانی-تنی را فراهم کرده و از بار منفی آنها میکاهد.
• کاهش اضطراب و استرس مداوم: تجربه تروما سیستم عصبی را در حالت آمادهباش و برانگیختگی همیشگی (Fight or Flight) نگه میدارد. تمرکز بر بافتها، رنگها و فرآیندهای حسی در هنردرمانی، ذهنآگاهی و حضور در لحظه را تقویت کرده و به بازگشت آرامش و تعادل سیستم عصبی کمک شایانی میکند.
• بازسازی خاطرات و یکپارچهسازی تجربه: هنردرمانی به افراد مبتلا به PTSD این امکان را میدهد که با ایجاد فاصله ایمن و با استفاده از استعارههای بصری، به رویدادهای دردناک نگاه کنند و روایتی منسجم و التیامیافته از تجارب گذشته خود بسازند.
• پذیرش و بازسازی روانی: هنردرمانی فرد را از چرخه سرزنش خود رها کرده و بستری برای درک و شفقت با خود فراهم میسازد. در این مسیر، تروما از یک زخم فلجکننده به فصلی از داستان زندگی تبدیل میشود که با رشد فردی و تابآوری بیشتر همراه است.
نویسنده: فاطمه سادات رضوی (هنردرمانگر در خانه هنردرمانی هیلدا)
