سوگ به پاسخ طبیعی نسبت به از دست دادن فرد، موقعیت یا چیزی که پیوندی عمیق با شخص دارد، اطلاق میشود. فرآیند سوگواری برای هر فرد تجربهای منحصربهفرد، چالشبرانگیز و گاه طولانی است. عوارض سوگ شامل افت تمرکز، خستگی جسمانی، آشفتگیهای عاطفی، رفتاری و انزوای اجتماعی است. هنردرمانی یکی از روشهای مؤثر در کمک به افراد برای گذر از مراحل سوگ، پردازش فقدان و پیشگیری از افسردگی ناشی از داغدیدگی است که با استفاده از ابزارهای بیانی مانند نقاشی، موسیقی، نوشتن و حجمسازی، بستری امن برای التیام دردهای درونی فراهم میآورد.
بیان احساسات و پردازش درد با هنر
بسیاری از افراد در دوران سوگ با احساسات پیچیدهای مانند غم، گناه، خشم و اضطراب روبرو هستند که بیان آنها به صورت کلامی ممکن است دشوار باشد. هنردرمانی به آنها این امکان را میدهد که این احساسات را در قالبی غیرکلامی و بهوسیله ابزارهای هنری بروز دهند: • نقاشی و طراحی: خلق تصاویر و رنگآمیزی حتی بدون نیاز به مهارت حرفهای، به افراد کمک میکند تا عواطف ناگفته و سنگین خود را برونریزی و پردازش کنند. • نوشتن و روایتگری: نوشتن درباره احساسات یا خاطرات مربوط به فرد از دست رفته، به فرد کمک میکند تا با هیجانات خود مواجه شده و آنها را در ساختاری معنادار بازتعریف کند. • موسیقی و آوا: خلق یا شنیدن موسیقیهای متناسب با حالات روحی، احساسات فروخورده سوگ را تخلیه کرده و آرامشی عمیق در سیستم عصبی ایجاد مینماید.
• کاهش اضطراب و استرس: هنر به فرد کمک میکند تا از افکار منفی و پریشانیهای مداوم فاصله بگیرد و از طریق تمرکز بر فعالیتهای خلاقانه به آرامش دست یابد. در دوران سوگ، سطح استرس و احساس بیثباتی به شدت افزایش مییابد؛ تجربه کار با متریالهای هنری فضایی امن و آرام برای تسکین ذهن و جسم فراهم میکند.
• ارتباط با احساسات و تجربیات گذشته: هنر بستری برای پیوند مجدد با خاطرات و ادای احترام به فرد از دست رفته است. خلق آثار هنری نمادین، راهی سالم برای گرامیداشت رابطه، معنابخشی به فقدان و گذر آرام از سنگینی خاطرات مشترک میسازد.
• ساخت هویت جدید: پیش از فقدان، بخشی از هویت فرد در پیوند با شخص یا موقعیت از دست رفته تعریف میشد. هنردرمانی فضایی را برای بازتعریف خود، کشف توانمندیهای درونی و بازسازی هویت مستقل فردی پس از بحران فراهم میآورد.
• پذیرش و آشتی با فقدان: فرآیند خلاقانه به فرد کمک میکند تا بهجای انکار یا سرکوب، احساسات مختلف سوگ را درک کرده و گامبهگام به سمت پذیرش واقعبینانه، تابآوری و بازگشت به جریان فعال زندگی حرکت کند.
• هنر درمانی گروهی: شرکت در کارگاهها و جلسات گروهی هنردرمانی به افراد یادآوری میکند که در تجربه رنج تنها نیستند. به اشتراکگذاری فرآیندهای هنری در میان افراد با تجارب مشابه، احساس تعلق، همدلی و حمایت اجتماعی مؤثری را برای التیام دردهای دوران سوگ به ارمغان میآورد.
نویسنده: فاطمه سادات رضوی (هنردرمانگر در خانه هنردرمانی هیلدا)
